Кузе илет, Сардаял кундем?

Сардаял Марий Элнан ик эн мӱндыр лукыштыжо, Марий Турек районын кечывалвел-эрвелныже, Татарстан Республика  чекыште, верланен.  Йошкар-Ола гыч ты ял марте 196 километрым шотлат. Туге гынат маска лук манаш огеш лий. Ял жап дене тӧр ила, кумда элыштына лийше вашталтыш, эркынрак гынат, тышкат шыҥенак шыҥа.  Теве ӱмаште Сардаялышкат шукертак вучымо пӱртӱс газ  толын шуо. Тидыже пашаште шуаралтше ял калыкын илышыжым ятырлан куштылемден. Ынде,  пуым ыштен, утыжым орланышаш уке.

— Пӧртыштӧ (тидын шотыштак школыштат — авт.) кечыгут икгаяк температура шога,  эрдене эррак кынелын але паша деч вара коҥгашке олташ вашкышаш уке, — каласкала школ директор П.В.Сорокина. — Вӱдат ялыште уло. Калык деч оксам поген, тӱшка вий дене вӱд пучым уэмдыме, колонка-влак пашам ыштат.

Ялыште школ веле огыл, йоча сад, медпункт, связь отделений, культура пӧрт, икмыняр кевыт пашам ыштат. Тугеже илаш, вияҥаш йӧн уке огыл. Но ял калыкым весе тургыжландара: ынде ончычсо гай тӱшка озанлык уке. Жапыштыже кумдан чапланыше «Сардаяльский» совхоз   пытымек, илен лекташ, ешым кучаш, икшыве-влакым туныктен луктын, йол ӱмбак  шогалташ ситыше оксам кушто ыштен налаш? Вет ончычсо поян совхозын фермыже, машинавече деч олмыжо веле кодыныт. Сандене ятыр пӧръ­еҥ, самырык еҥ илен лекташ ситыше оксам ыштен налшаш­лан йӱдвелыш, Мос­квашке, Татарстаныш да моло вереат пашам ышташ коштыт. Йӧным мушыжо шочмо ялыштыжак шке пашажым ворандара.

Ял покшелне йыгыре кум ке­выт вераҥын. Иктыже райпон гын, кокытшо посна предпринимательын. Теве П.М.Со­рокинат ончычшо ятыр ий верысе озанлыкыште водительлан тыршен гын, кызыт предприниматель сомылым шукта. Тудо — «Плутоний» кевытын озаже. Тыгак пошкудо Сюльта, Мамсинер яллаште кевытше уло. Сандене, калык йодмо сату эреак ужалымаште лийже манын, кевыт озалан чӱчкыдынак корнышто лияшыже перна: пошкудо Татарстаныш, Йошкар-Олашкат сатулан кудалыштеш. Жапын йодмыж семын «пӧрдаш» тырша. Платон Моисеевичын тӱҥ полышкалышыже — пелашыже Полина Владимировна. Шукерте огыл предприниматель радамыш эше ты ял ик марий Г.П.Смирнов ушныш. Тудо тӱкан шолдыра вольыкым ӧрдыктара.

Икманаш, Сардаялыште, Совет Ушем Герой Евсей Алексеевич Алексеевын шочмо ялыштыже, пашам йӧратыше, ушан, чолга марий-влак илат, тукым вожыштым шуят. Марий Элнан рӱдолаж деч тораште илымыштлан огыт ӧкынӧ. Такшым тидыже ятыр нелылыкым луктеш. Иктаж-могай кӱлеш кагазым виктараш райрӱдыш миен толашак путырак шергын шуэш, а Йошкар-Олаже нерген  ойлыманат огыл. Йӧра, кеч корныжым жапыштыже эрыктен шогат. Мемнан мийыме годымат куатле техника ялыш шумеш корным эрыктен кумдаҥда ыле.

Мӱндырнӧ улмыжат ик могырым сай веле, очыни. Ола але южо райрӱдӧ дене таҥастарымаште тыште экологий арулык шотышто тургыжланышаш уке. Сӧрал вер-шӧр, ял покшеч йоген эртыше яндар вӱдан Сардинка эҥер – чылажат чоным вӱчка.

Адакше верысе школ вуйлатыше П.В.Сорокинан мутшо почеш, мӱндырнырак илымыштын пайдажат уло: шагалрак чотан да тошто оралтылаште верланыше школым огыт петыре. Вет эн лишыл Кугу Карлыганысе школ марте латкок километрат пеле утла. А закон почеш латкок километр деч лишнырак улшо школ-влакым веле ушаш лиеш. Тугеже туныктышо-влаклан паша деч посна кодын кертмылан ойгыраш нимолан, а тунемше-шамыч ден нунын ача-­аваштлан тора корныш кошташ перна манын тургыжланышашышт уке. Школ ден йоча садыште йоча йӱк лым огеш лий гын, ялат ила. Ончыкылыкет эшеат  волгыдо лийже, тыгай мӱндыр, но тунамак лишыл Сардаял.

Е.Садовин

Д.Речкинын фотожо

Добавить комментарий