Ялын ӱшанже – чолга еҥ

У Торъял район, Шемшӱргӧ ялыште илыше И.И.Яндалеев шке озанлыкым куча, пасу пашам ышта, мӱкшым ашна, ынде чапле пӧртым нӧлтен шукта.

Шемшӱргӧ ял Шура деч кум меҥге тораште верланен. Ял марте да уремыштат асфальтан чапле корно шуйналтын. Тӱшка озанлык ынде шолдырген гынат, ты ялыште у оралте-влак икте почеш весе нӧлталтыт. У пӧртым чоҥышо-влак радамыштак – кумло кок ийым темыше пӧръеҥ И.И.Яндалеев. Телым школ котельныйыште кочегарлан ышта гын, кеҥежым шке озанлык пашам виктара. Кодшо ийын мартыште пашам ситарыме рӱдер гоч кушкылым ончен кушташ 58,8 тӱжем теҥге полышым налын да предприниматель лийын. Толмына годым Игорь Иванович паша верыштыже, котельныйыште, ыле. Кечывал жаплан мӧҥгыжӧ пырля кудална.

— Ялыштына кумло пӧрт шотлалтеш, — каласкалыш корнышто топката кап-кылан, шыма койыш-шоктышан самырык пӧръеҥ. – Шукыштыжо пенсионер-влак илат гын,  ынде самырык-влакат у оралтан лийнешт. Теве коктын кодшо кеҥежым негызым пыштен коденыт, тений пырдыжым  нӧлташ тӱҥалыт. Олаште илыше-шамычат пӧртым дача семын чоҥат. Вет мемнан деке корно чапле.

Игорь шкеже Шура кыдалаш школышто тунемын. Тыштак трактористлан туныктеныт, да Игорят механизатор правам налын. Самырык еҥ ӧрдыжкӧ каен огыл, шочмо «Свобода» совхозыштыжак тракторым виктараш тӱҥалын. Но тӱшка озанлык чот лушкыдеммек, вийвал рвезе паша деч посна кодын. Ончыч культура пӧрт, вара школ котельныйыште кочегар пашам шуктен. Но тыгай паша телым веле, кеҥежым адак пашадыме радамыш логалат. Сандене Яндалеев ялысе моло рвезе дене пырля Москвашке чоҥымо пашам шукташ каен. Но ешан еҥлан эре ӧрдыжтӧ илен кошташ куштылго огыл. Тидым шотыш налын,  Игорь сурт пеленак пашам ышташ кумылаҥын. Тидлан пашам ситарыме рӱдерыште пашадыме семын регистрацийым эртен да предприниматель-влак радамыш ушнышашлан бизнес-планым ыштен, кушкылым ончен кушташ тӱҥалаш келшен.

— Мый шурным кушташ шонен пыштенам, — каласкала Яндалеев. – Пелашем, Людмила Николаевна — шке ял да эше пошкудо сурт гычак. Тудын ачажын-аважын да шке ешемын пай мландыштым арендыш налынам. Тыге таче нылле кок гектар пасуэм уло. Мемнан дене яра кийыше мланде ятыр, шукыштыжо ынде куэ кушкеш. Мый пасум ял воктенак налынам. Тидыже тушко каяш-толаш йӧнан. МТЗ-82 трактор, тыгак тележка, погрузчик, плуг, культиватор, шӱре улыт. Лачак сеялкым ӧрдыж гыч тарлаш перна. Киров область гыч косилкым да КУН агрегатым кудло тӱжем теҥгелан конденам.

Паша рӱдерын пуымо окса дене предприниматель шож да урлыкаш пырчым налын. Но топливылан, моло кӱлешлан роскотым шке кӱшеш ышташ пернен. Игорь Ивановичлан пелашыжын Владимир шольы- жо полышкален. Тудыжо радиомеханический техникумым тунемын лектын да ялыш пӧртылын. Но у сомыллан пижме тӱҥалтыш ийынак, мланде пашам ыштыше шуко моло еҥ семынак, Яндалееват шокшо да кукшо кеҥежлан кӧра туткарыш логалын. Шыдаҥым 2,7 тонным ӱден гын, кум тонным веле шийын кертын. Шожым 4,5 тонным ӱден да 21 тонным гына шийын. Тыге пайда уке гаяк. Улшо пырчым урлыкашлан коден да шке вольыклан пукшаш кучылтеш. Вет шке озанлыкыште ушкалат, презат, сӧснат улыт. Эше ятыр комбигым налыныт улмаш. Сурткайыкланат ятыр пырче кӱлын. Ӱмаште  пареҥгат начарын шочын. Тудыжо сӧсналан да сурткайыклан пукшаш моткочак кӱлеш ыле. Но пырче денак серлагаш перна.

— Такшым шурно когаргымылан компенсацийымат налаш лиеш ыле, но кагаз паша пешак шуко, — манеш Игорь. – Райрӱдыш але олашке коштын, корныланак шуко окса кая, да эше ятыр жап йомеш ыле. Сандене налаш лийме полышлан тореш лийым. Тений пасушкем эше шукияш шудым ӱдынем. Такшым шудым моло вереат ямдылаш йӧн уло. Но шке пасуштак лиеш гын, сайрак. Шудым солаш косилкем уло. Ынде  пресс-подборщикым  налнем. Вет тюкым тележкыш опташ да шупшыкташ ятырлан йӧнанрак.

Яндалеевмытын кок икшывышт уло. Икымшыже тӱҥалтыш классыш коштеш гын, эн изиштлан эше талукат пеле веле эртен. А кызыт илыме пу пӧртышт шыгыр да тошто. Сандене кодшо ийын у пӧртым нӧлташ тӱҥалыныт да талук жапыштак леведыш йымаке пуртен кертыныт. Пӧртшӧ чапле, калыкыште манмыла, вич лукан. Верандымат шотлаш гын, кумдыкшо 117 квадратный метрыш шуэш. Негызым кермыч дене нӧлтымӧ, пырдыжым пырня гыч ыштыме. Икымше пелыжым кумда кухня семын келыштара гын, весыштыже унам вашлийме да малыме пӧлем-влак лийыт. Пӧрт лишнак чапле мончам чоҥен шынден.

Чын, тыгай оралтым шке окса дене гына нӧлтен шындаш йӧршынат куштылго огыл. Вет таче кеч-мом налашат моткоч шерге. Яндалеевлан «Россельхозбанк» гыч 300 тӱжем теҥге кредитым налашыже пернен. Ты окса денак чоҥымо чыла материалым налын. А кредитым пелашыжын ава капиталже кӱшеш тӱрыс пӧртылтен.

Самырык суртоза эше мӱкшым ашнаш кумылаҥын. Ныл ий ончыч ик омартаже веле лийын гын, ынде латнылыт марте шуктен. Чыла омартам телылан у пӧрт йымаке шындылын. Ончыкыжым отарым ятырлан кугемдынеже.

— Чаманаш гына кодеш, илалшырак еҥлан мемнан дене паша вер шотышто нелылык кугу, — ойла Яндалеев. – Теве мыйын ачам, Иван Данилович, кок ий гыч пенсийыш лекшаш. Ончычшо совхозышто тракторым виктарен. Но паша деч посна кодо да олашке каяшыже перныш. Ондак «Геникс» фирмыште тыршыш гын, ынде Медведево коммунхозышто пашам ышта. Мӧҥгӧ каныш кечылан веле толын кая.

В.Смоленцев

Снимкылаште: предприниматель И.И.Яндалеев — чоҥалтше у пӧртшӧ воктене; ялыште тракторет уло – ятыр паша куштылемеш.

Авторын фотожо

Добавить комментарий