Чылажат шкенан деч шога…

Форум03

«Марий форум-2014: шошымсо сессий» конференцийыште выступатлыше-шамычым колышт шинчымеке, лач тыгай шонымаш лекте. Да чонышто куан кумыл ылыже: улыт марий-влак коклаште шке шочмо калык верч чон йӱлен пашам ыштыше-влак.
Форум Йошкар-Олаште 27-28 мартыште Мер-политике рӱдерыште эртыш. Тушко Марий кундем, Башкортостан, Удмурт, Татарстан республикла, Угарман, Киров, Свердловск, Пермь кундемла гыч 150 наре участник толын ыле.
Погынышо-влакым Оньыжа А.Иванов шокшын саламлыш. Кугыжаныш Думын депутатше Л.Яковлева Мер Каҥашын Киров областьысе чолга еҥже А.Кудрявцевым эртыше лӱмгечыж дене саламлыш да пӧлекым кучыктыш.
Марий Эл Республикысе тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министрын алмаштыыже Г.Ширяева РФ-се национальный политикын нормативно-правовой негызше-влакын Марий Элыште шукталмышт нерген презентаций полшымо дене каласкалыш. Палемдыш: 2010 ийысе перепись почеш, Марий Элыште 696,4 тӱжем еҥ ила. Тушеч 45,1 процентше – руш, 41,8 – марий. Почешышт 5,5 процент татар калык кая.
Презентаций гыч кӱлешан, шонаш таратыше цифр-влакым ончыктена. Республикыштына 2008-2009 ийысе тунемме ийыште 134 школышто (12 326 йоча) марий йылмым шочмо йылме семын тунемыныт гын, тенийсе тунемме ийлан 119 школышто веле (8 598 йоча) шочмо йылме семын тунемыт. Тыгодым 2008-2009 тунемме ийыште 129 школышто 20 659 йоча марий йылмым кугыжаныш йылме семын тунемын гын, кызыт ты чот 182-ыш кӱзен (32 703 икшыве). Тиде шонаш тарата, вет ты чотыш ятыр марий йоча пура. Тиде пеш куандарыше сӱрет огыл.
Республикысе бюджет кӱшеш социальный литературат печатлалтеш. Теве ӱмаште 23 книгам лукмо. Тушеч кумыт дене учебник да йоча книга, 11 книга олыкмарла, 1 курыкмарла да 8 рушла савыкталтыныт. Тыгак Марий Элыште республик кӱкшытан 7 газет (тушеч нылытше марла), 6 журнал (визытше марла), 26 райгазет (6 марла) лектыт.
Весат куандара: Россий мучко марий-шамыч помыжалтыныт. Теве РФ Юстиций министерствын данныйже почеш, Российыште регистрироватлалтше марий национально-культурный мер организаций-влак ятырак улыт. Эсогыл Мурманск областьыште тыгай 1 ушем уло. Тидым верла гыч ойлышо-влакат пралемдышт. Тыгай автономий-влак таче Одо, Татарстан, Киров да Угарман кундемлаште, Санкт-Петербугышто улыт. Свердловск велне ышташ документым погат. Пошкырт кундемыште тидым ышташ шонат.
Форумышто вес кундемла гыч толшо-шамыч шке денышт лекше йодыш-влак, Марий калыкын IX Погынжо деч вара шуктымо паша нерген кутырышт, национально-культурынй автономий-влак шотышто федеральный законын илышыш шыҥдаралт толмыжо да тудын кӱлешлыкше нерген ойлышт, шуко йодышым каҥашышт.

Форумыш толшо-влак каласкалат:
И.В.Алтаева, Угарман марий-влакын чолгаъеҥже: «Школлаште марий йылмым огыт туныкто»
— Угарман кундемыште марий-влак кум районышто тӱшкан илат. 2006 ийыште регионысо «Угарман марий» мер толкыным почмо. Ты ийынак Тонкин районышто, 2007 ийыште Шараҥга да 2011 ийыште Тоншай районлаште национально-культурный автономий-влакым регистрироватлыме. Нуно кертмышт семын пашам ыштат. Школышто марий йылмым туныктыдымылан кӧра йоча-шамыч рушла кутырат. Нуным шочмо йылме деке лач тӱвыра, марий йӱла, костюм гоч кумылаҥдаш тыршена. Тӱрлӧ фестивальым эртарена.
И.Н.Иликбаев, Екатеринбург оласе марий-влакым ушышо «Урал кундем» мер организацийым вуйлатыше: «Телевидений гоч саламлена»
— Екатеринбург олаштына 5000 наре марий ила. Нуным «Урал кундем» организаций пырля уша. Тудын пелен «Яндар памаш» фольклор ансамбльна уло. Тудлан вес ий индеш ий темеш. Ме олаште гына огыл, областьыште эртыше чыла мероприятийыш ушнена. Ӱмаште теве 26 мероприятийыште лийынна. Мемнан деке чӱчкыдын йыҥгыртат да «Весела марий куштымашдам ала кушталтен пуэда ыле?» манын йодыт. Калыкым тарватен кертмыланна кӧра пайрем годым мыланна эре шукырак номерым ончыкташ йодыт.
Тыгак ме кажне тылзын гаяк Екатеринбург оласе «Эльмаш» ДК-ште марий концертым эртарена, тушко марий эстраде мурызо-влакым ӱжына. Теве апрельыште Станислав Шакиров толшаш. 300 вер пурыман ДК эре калык дене темеш.
Тыгак верысе телевиденийыште «Финн-угор йылме-влакым тунемына» передаче кая. Тушто ме марий йылме дене палдарена. Мемнан организацийым олаште сайын палат да пагалат, садлан верысе телевидений гоч тӱрлӧ пайрем дене саламлаш эре ӱжыт. Мотор марий тувырым чиен, телевидений гоч чӱчкыдын шочмо калыкнам да Урал кундемыште илыше моло калыкымат саламлена.

«Кугарня» газет гыч налме

Добавить комментарий