Тӱрлӧ образым чоҥымем дене калыкым куандарыме шуэш

«Санденак актёр  кажне кечын шкенжым туныктышаш», — ойла М.Шкетан лӱмеш кугыжаныш драме театрын актёржо Эдуард Яковлев. Морко районысо Йогорсола ялын эргыже тыште 1994 ий гыч, Москосо М.Щепкин лӱмеш Высший театральный училище деч вара, тырша. Тиде жапыште шуко роль чоҥалтын да кызытат чоҥалтеш.

Кажнышкыже уло чон, уло вий пышталтеш, кажныже йӧратыме да лишыл. Иктымат посна палемден каласаш ок лий. Теве кӱтӱчӧ Мичи («Ачийжат-авийжат…»). Театрыш толмеке, икымше роль лач тыгай лийын. Конешне, тудо ок мондалт…  А Салмамуныжо («Каче-влак»)? Тунамже самырык еҥлан каласыде кертын огытыл: тиде рольым шке жапыштыже Геннадий Копцев, вара Илья Иванов модыныт. Кумдан палыме да калыкын йӧратыме артист-влак деч вара, конешне, лӱдмашан лийын. «Тугеже удан модшаш омыл, вием сита гын, сайракын…» — рвезе шканже задачым шынден. А Чопайже («Салика»)? Изи годсек модаш шонен коштмо роль. Телевизор дене Олег Елизарович Кузьминыхын модмыжым эреак моткоч йӧратен ончен, «Мыят тыге модшаш ыле!» шонен. А тиде рольым чынжымак модаш тӱҥалмеке, могай шижмаш лийын – умылтарашат ок лий. Олег Елизарович дене Чопайым ӱчаш-ӱчаш ыштеныт.. А «Эреҥерысе» Якуш Вӧдырым шарналташ гын… Самырык еҥлан кугу ийготаным модаш куштылго огыл. Но рвезе тыршен, ик актёрын «кеч-могай отрицательный роль гыч положительныйым лукташ» ойлымыжым ушыштыжо кучен. Икманаш, кугу школ лийын. Вара Селипон («Оръеҥ мелна»), «Мӱкш отарысе» матрос Евсей  (ӱлыл снимкыште) да шуко моло роль — чылажым кызыт трукышто шарналтенат от керт. Но шукыжым нуно характеран герой-влак улыт, сандене образым чоҥымо годым пашам кыртмен ыштыман, сандене рвезе тыршен. Теве кызыт тудын кидышты- же – Арсий Волковын «Оръеҥ мелнаже». Тудлан Артём Кудрявцевын рольжым пуэныт. Кӧ тыгай Артём? Туге, тудо ялсовет вуйлатыше, но тидыже должность гына, а могай койыш-шоктышан, кузе кутыра, кузе ошкылеш — чыла тидым актёр шке шонышаш, калыкыште келшыше оҥайрак прототипым кычалшаш. Кычал муат, мучаш марте чоҥен шуктет, тунам калык ончыко куанен лектат… Теве могай шонымаш дене пашам ыштен да кызытат ышта Эдуард Яковлев.

Но лийын тугай жап, кунам театр гыч каяш логале… Вич ийлан. Пашадар шотышто чӱдырак ыле, а ешыште кушшо йочам ончен куштыман. Туге гынат тӱвыра илыш деч кораҥын огыл: пел ий чоҥымо сомыл дене кылдалтше пашаште тыршымеке, телевиденийыште вӱдышылан, режиссёр-монтажёрлан, вара Марий тӱвыра рӱдерыште пашам ыштен. Но чон театрышкак ӱжын. Мо дене тудо содыки шкеж деке шупшын? Тидлан Эдуард тыге вашештыш:

— Сцене — торжарак мутым кучылташ гын, наркотик дене иктак. Тудын тамжым ик гана налынат, калыкын вий-куатшым шижынат гын, тиде шижмашым нимо дене вашталташ ок лий, тудо эреак шупшаш тӱҥалеш. Тыгодым оксажат керек манын шонет, содыки театрыш пашам ышташ толынам гын, туштак ыштыман. Тӱрлӧ образым чоҥымем дене калыкым куандарыме шуэш. Поктен луктыда гынат, ынде нигуш ом кай манын, йолташем-влакланат воштылам.

А сценым,  артист пашам йӧратымыже кушеч, маныда?

— Тидыже, очыни, ачам дене кылдалтын, — каласкала Эдуард. — Весела койышан, мураш да гармоньым шокташ йӧрата. Изиэм годым, шарнем, гармоньым налын шинчешат, шоктен мошта ала уке, ом пале, но мура ыле. Мыят мураш йӧратенам. Школышто тунемме годым гитарым шокташ тунемынам, тӱрлӧ драмкружокыш коштынам, могай постановкым шынденыт, иктымат коден омыл, очыни.

Такше шкенжынат, ончыкыжым артистлан тунемаш каем манын, шижмаш лийын огыл манаш ок лий. Лийын. Кумылжо ала-молан Йошкар-Оласе культпросветучилищыш, эстраде  отделенийыш, шупшын. Но туныктышо Александр Арсентьевич Тимофеев тудлан Москош тунемаш погымо нерген ойлен. Тыге, шке возымо почеламутшым налын, рвезе Шкетан театрыш толын. Но палыдыме еҥ-влак ончылно тунам ик почеламутшымат лудын кертын огыл — чыла мутым монден… Кызыт шарналтетат, оҥайын веле чучеш, но тӱҥжӧ тыште огыл, тӱҥжӧ — кӱлын ямдылалтмеке, тудо тунемаш пурен, тунем лектын да кызытат чонжылан келшыше верыште пашам ышта. Тыгодым примерлан кӧм налеш?

— Пырля пашам ыштыше артист-влакын мастарлыкышт чылаштынат кугу, — ойла Эдуард. — Иктымат ойырен каласен ом керт. Но эреак куанен-кӧранен ончем мемнан Маргарита Егоровна Медикованам — тыгай кугу кӧргӧ вийже кушеч лектеш? Мый куанем да кугешнем тыгай еҥ-влак дене пашам ыштымемлан, эре полшат, сандене кугу тау нунылан. А руш-влак кокла гыч Алексей Смирновын, Евгений Мироновын, Сергей Безруковын модмышт поснак келша.

«Актёр семын тудлан таче мо ок сите?» йодышлан Эдуард тыге вашештыш:

— Шкем пойдараш содыки материал ок сите, очыни. Классике жанран пьесым шагал шындена. Шкем тӱрлӧ могырым тергыме шуэш.

Г.Кожевникова

Добавить комментарий