Юмын сурт могай лийшаш?

Эшмет йолташыж-влакым погыш
Паша радамым каҥашаш –
Чылаштым шымленрак ончалын,
Тӱҥале тыгерак ойлаш:

«Ожнак, акрет годсекак, маныт,
Илен тӱняште ош марий,
Но тудын шнуйло Юмын суртшо
Нигушто, нигунам ыш лий.

Кузе чоҥет, кунам йыр шучко,
Да колымаш воктен пӧрдеш,
Кунам ик вер гыч весыш тыйым
Шалатылеш «ия мардеж»*?

Мый икана кнагаште лудым
Да шуко коштым шонкален –
Шем теҥыз серыште, йӱдвелне
Изи чотан калык илен:

Марийжым вате «марис**» манын,
Тыгак маналтын пӧръеҥат…
Эсогыл «марисак» лӱмдалтын
Марийла чучшо калыкшат!

Ала акретсе калык дене
Мемнан кылна шыпак мала?
Кузе гына «марий» шомакым
Ме таче огына ойлал?

Ала, чынак, мемнан кугезе
Шем теҥыз подышто йӱлен
Да йоммо дечын черемисыш,
Утлаш тӧчалын, савырнен?

Кеч илыш йӧсӧ, шыгыр лийын,
Ме кертна арален шкенам:
Мо «калык» маналташ кӱлеш гын,
Лыҥ уло чонышто мемнан!

Эн тӱҥ поянлык – тиде мланде,
Ик ешла кушто илена.
Огеш кӱл кычалаш илемым,
Суртаным ыштыш Юмына.

Суртан-печан ме улына гын,
Лийшаш тыгаяк Юмынат –
Арам мо Юмын суртым калык
Чоҥаш пунчале Тудланат?

Санден йоднем: кузела тудым —
Те Юмын суртым ужыда?
Ида аптране, чоным почын,
Ойлалза те, могай ойда?..

Арсут…» — «Ужам мый ший вуяным…
Да кӱ гыч чоҥымо чыла…
Коеш торашке ший ыресше…
Эше йолга ялт кечыла» —

«Раш…Тау… А, Токтар, кузе тый?..» —
«Вес семын мый ужам йӧршеш:
Кӱ уто тыште…Йӱштӧ тудо…
Пеш шуко ырыкташ кӱлеш.

Ший вуйжо ден ыресше молан?
Ме черкым огыл чоҥенас!
А Юмын суртын ойыртемже
Чылт весе , мый шонем, лийшаш.

Ме тудым пу гыч чоҥена гын,
Уда лиеш мо, шонеда?» —
«А кенета тул камвозеш гын?..» —
«Арсут!..Йылметлан – моклака!..» —

«Каласышым мутлан гына мый…» —
«Ондак вуй йыр шоналтыман!
Вара гына умшам почман дыр?..» —
«Чылт пу гыч тудым чоҥыман.

Лийшаш кок пачашан оралте…
Покшелне, пургыжыш шумеш —
Кумалме вер…Йыр теҥгыл-шамыч…
Кӱлеш гын, каналташ лиеш…

Йодеш гын калык, чылт воктенак,
Куэрыште кумал кертат…
Поснак, кунам пужла игече…
Я мутланен шинчаш толат…» —

«А тый, Регеж?..» — «Токтарын ойжо…
Ойлем вик: келшыш мыланем.
Арсут ден гын йӧршеш ом келше –
Ший тӱс чылт уто, мый шонем.

Ме черкым огыл, Юмын суртым
Илемыштына чоҥенас,
Сандене тудо сынже дене
Марийын чонжым вӱчкышаш.

Пӧръеҥ пусак, я ӱдрамашын,
Я Юмын…Ойыртем лийшаш.
Кумалме верыш кӧ толеш гын,
Мо кушто, вигак палышаш.

Мемнан суртна лиеш гын шнуйло,
Яндар чон дене пурыман;
Эсогыл йолчием дыр уто –
Кудашын тудым кодыман.

Сандене, очыни, посна вер
Лач йолчиемланак лийшаш…
Ну, икманаш, кумалше тыште,
Мӧҥгыштыжлак ласкам шижшаш» —

«Те паледа, мечеть ма черке –
Но уло кажныжын тамга:
Ырес гын иктын, весын – тылзе…
А Юмын суртышто могай?» —

«Ужам ваштар лышташым мые…» —
«А мый ала-молан маскам…» —
«А мые пӧрдшӧ агытаным:
Мура… мардежым ончыкта» —

«Ну, икманаш, эше жап уло…
Шоналтыза тамга нерген…
Сурт шотышто келшем Токтар ден…
Иктаж кертеш мо сӱретлен?» —

«Эшмет, молан иктажше тыште?
Мый шкеак сӱретлен кертам.
Иктаж мо йоҥылыш лиеш гын,
Те полшеда, шонем, мылам» —

«Моткочак сае, келшышна ме,
Чоҥаш гына ынде кодеш.
Тек Юмына кугу пашаште
Полшаш эреак тӱҥалеш!»
_____
* Ия мардеж – смерч, ураган.
** Мар, -а, м. Стар. редк.
Производное: Мара.
(Лат. MARYS – мужчина. Марес ( Греч.MARES – древн. народность на северн. берегу Чёрного моря)
(Словарь русских личных имён. СЭ.)

Регеж-Горохов В.М. РЕГЕЖ КАРМАН: эпос. – Йошкар-Ола, 2012. c.57-61.

Юмынсурт марийлан кӱлеш мо?
Ӱчашымаш талышна

Добавить комментарий