Марий калык шагалемеш – Рушэлын калыкше катыкемеш

Марий калык шагалемме нерген шуко ойлат да возгалат – утларакшым Интервотышто. Туге гынат ты шагалеммым шогалташ раш каҥаш ок лек. Вет изирак калык шагалемме дене Рушэлын населенийжат иземеш. Росстатын 2010 ийысе иктешлымашыж почеш 8 ий жапыште 2002-шо ийысе 604 тӱжем гыч Рушэлыште илыше марий калык 57 тӱжемлан шагалемын гын, Рушэлын калыкше 2,3 миллионлан катыкемын, 142 857 еҥ марте волен.

Молан марий калык шагалемеш, йодышлан эксперт-влак икымше вашмутым экономика дене кылдат. Пытартыш 10 ийым шергал лекташ гын, вашмут раш коеш – амалже эконмикыште гына огыл. Вет ме шукырак пашадарым налаш тӱҥалынна, йотэлышке канаш коштына да тулеч моло. Икманаш элыште, очыни, нефть поянлыклан кӧра окса шукемын. Мо эше калыклан кӱлеш? Кодшо курымын 90-ше ийлаште нужнанрак илыме нерген мондаш тӱналынна. Кызыт ме чылан эше куштылгынрак да поянрак илынена. Икгана ик палымем мыланем тыге ойлыш: «Шке калыкдам арален кодынеда гын – поян лийза». Адакшым Евроушемын ик эн виян экономикан элжым – Германийым -ончалаш гын, ситымаш але поянлык калыкын чотшым шукемден ок керт. Статистика почеш Германийын калыкше койын шоҥгемеш да таче немычын икмарда ийгодшо – 44,3 ий. Окса уло гынат, икшывым ышташ огыт вашке, молан манаш гын, эн ондак карьерым ыштынешт. Туге гынат, тиде ятыр жапым налеш да шижде рвезе пагыт эртен кая. Вес амалже – ик йочалан шукырак пуэн кертыт манын, кокымшо але кумымшо нерген огыт шоно. Касвел шонымаш мемнан кундемышкат толын шуын. Мутлан, Маристатын статистикыж почеш, Марий Элыште 60-64 ийяш пӧрьеҥ коклаште 81 шанче кандидат уло гын, а тыгаяк иӥготан ӱдырамаш коклаште – 51. Нине ийготыштак 24 шанче пӧрьеҥ доктор гын, ӱдырамаш кокла гыч – 9 гына. Тыгай сӱретым, кушто шанче степенян пӧрьеҥ ӱдырамаш деч шукырак, 55 ийготаш марте веле ужаш лиеш. 20 ияш гыч 55 марте ӱдырамаш пӧрьеҥым койын эртен каен. Икманаш, мемнан республикыштат ӱдырамаш эн ондак икшыве нерген огыл, а карьере нерген шона.

Калыкым шукемдаш кугыжаныш полшымо дене кокымшо йочалан сертификатым пуымат ок полшо. Южо шанче тыге ойла: «Йылме дене калыкшат кола». Тугеже калыкнам шочмо йылме гоч арален коден кетрына? Йолташ-влак, те кузе шонеда: мо мылана кӱлеш? Кузе марий калыкнам арален коден кертына?

Николай Чемеков
Йошкар-Ола

Добавить комментарий