Кажне шошын — шке койышыжо

Тений лум шуко возын, мланде келгын кылмен огыл. Вӱдшор деч мом вучыман?

Талукын кажне пагытше шке койыш-шоктышыж дене ойыртемалтеш. Тенийсым налаш гын, тудын нергенат тыгак ойлаш лиеш. Кодшо телым лум шагал возо гын, тений, манмыла, тудо утымеш уло. «Марий ЦГМС» кугыжаныш учрежденийын отдел начальникше М.Ю.Андрееван мутшо почеш, тений республикыштына лум кокла шот дене 50- 60 сантиметр кӱжгыт возын. Ятыр ий шымлымым таҥастараш гын, тидыже кокла кӱкшыт деч 20-35 сантиметрлан шукырак. А теве Морко районышто ты гана лум республикыштат эн кӱжгӱн, 70- 80 сантиметр, возын. Мланде кокла шот дене 40- 50 сантиметр келгытыш веле кылмен. Но южо вере — 80 сантиметр марте келгытыш. Тыгодымак Морко районышто улыжат 15- 20 сантиметр келгытыш кылмен.

Марина Юрьевнан каласкалымыж семын, йӱдым кужу жап кылмыкта да кечывалым шулыкта гын, лум вӱд южыш нӧлтынак шагалем кертеш. Сандене вӱдшор кугу лиеш мо, тудо плотина ден пӱялан, яллан, оралтылан, кӱварлан  кугу лӱдыкшым ыштен кертеш мо — лачак шошын кузе толмыж да эртымыж дене кылдалтын. А синоптик-влак тенийсе мартым шке жапшылан келшыше лийшаш манын ойлат. Адакшым мланде келгын кылмен огыл да лум вӱдым тудо шупшаш тӱҥалеш манын палемдат. Такшым лум ончычсо ийлаштат, мутлан, 1997-1998 ийлаште норма деч эсогыл 1,8 пачаш шукырак лийын. Тыгак 2000-2001 да 2005 ийламат шуко луманлан шотлыман. Нине ийлаште вӱдшор Марий кундемлан кугу эҥгекым ыштен огыл. Лачак Юл воктенсе икмыняр илем гыч еҥ-влакым, вольыкым жаплан вес вере кусарыме.

Эше февраль кыдалнак республикысе чрезвычайный ситуаций да тул ваштареш кучедалме шотышто правительственный комиссийын заседанийыштыже тенийсе вӱдшор йодышым каҥашыме. Тушто шошо вӱдшор годым лийын кертше туткар ваштареш кучедалаш кугу задачым шындыме. Кугу вийым утарыме пашалан ойыраш, тыгак гидротехнический сооружений-влакым тергыме, терысым аралыме верлам, вольык шӱгарлам шотыш кондаш палемдыме. Вӱдшорлан 25 мартлан тӱрыс ямдылалт шуаш задачым шындыме ыле. Нине задача-влак ынде икшырымын шукталтыт. Республикыште эше коло вич-кумло ий ончычак чоҥымо 185 плотина гыч икмыняр ужашыжым ятыр жап олмыктымо огыл. Лач тыгай плотина-влакым пеҥгыде контрольыш налаш, а вӱдшор годым сутка мучко дежурствым виктараш палемдыме. Тыгак тыгыде кӱ, ошма шапашым ямдылат. Тылеч посна вӱд ташлен кертме илем-влаклан кугу тӱткышым ойыраш тӱҥалыт.

Кокияш озымын икмыняр ужашыже ӱмаште кылмен локтылалте гын, тений (кокияшым кодшо шыжым 55,5 тӱжем гектареш ӱден кодымо) мӧҥгешла, кӱжгӧ лумлан кӧра тудо пич каен кертеш. Ял озанлык да продовольствий министерствын растениеводство да семеноводство отделжын специалистше-влакын мутышт почеш, февраль мучаште пасу гыч кылме мландым озымге налме да кушкылым шытыктарыме. Ынде тудым шымлыме почеш озымын могай улмыжым рашемдат. Чылажат шошын кузе эртымыж дене кылдалтеш. Вет лум йымалне ий ком налеш гын, озым шӱлен ок керт, тӱнчыга. А тений январьыште-февральыште йӱштӧ шогыш гынат, метеоролог-влак лум шӱштыра, пурка да сандене кызытеш озымлан кугу эҥгекым ыштышаш огыл манын ойлат.

В.Смоленцев

Добавить комментарий