Идалыкашым – кок тылзыште. Теве мыняр оксам кочкын теле лум

Мемнам ик йодыш тургыжландара. Морко районысо Шеҥше селаште лумым огыт эрыкте. Уремыште тудо 2- 3 метр келгыт погынен. Юмо саклыже, пожар ынже лий! А шоҥгыеҥ-влакше кузе чот орланат! Кевытышкат, эмлыме верышкат пий корно дене коштын толашат. Тыгодымак ял кундем администраций вуйлатыше тиде йодышым огеш решатле.

Ойлат, пожар транспорт дене кылдалтше азап ынышт лий манын, корным эрыкташ кажне ял кундемлан оксам Москва ма, Йошкар-Ола ма ойыра. Вара тудыжо куш кая? Молан корно ок эрыкталт?.. Тиде йодышым решатлаш полшаш йодына.

Салам дене Л.ИВАНОВА

Кум метр огыл гын, кокытшо садыгак лиеш!

Чаманен каласаш логалеш, йӱштӧ шогымылан, корныдымылан да транспорт шотышто йӧн лекдымылан кӧра ме шкежат серыш почеш вигак тарванен ыжна керт. Но Морко велыш лекмекына, ялла деке лишемме семын корно тӱрыштӧ лум кӱкшакам ужын, чонлан вигак чыдыр-чыдыр чучо. А Шеҥше селан ик уремышкыже пурымеке, корно кок веке шӱкен шындымылан ӧрдеат ыжна керт: да-а, тыште тудын кӱкшытшӧ лудшыеҥ возымо семынак, кум метр огыл гын, кокытшо садыгак лиеш!

— Кунам лумжо тынаре шынден шуктен? – йодна Шеҥше ял кундем администрацийыште.

— Февраль тӱҥалтыште да кыдалне поран чот кайыш да мыланна кугу пашам лукто, — вашештыш администраций вуйлатыше П.М.Сидоров.

— Кужун шӱкыдымӧ жапат лийын?

— Лийынат дыр, вет мемнан кидыште техника уке. Тудым договор почеш Петров лӱмеш ял озанлык артель, «Нива» ООО, индивидуальный предприниматель Кузьмичёв деч арендоватленна. А оза эн ончыч шкеж дене шӱкыкта, вара мемнан деке колта. Тӱрлӧ техникымат кучылташ логалын. Но южгунам­же ялыш ны Т-150, ны ДТ-75 пурен кертын огытыл, пошкудо Татарстан гыч К-700 тракторым ӱжыкташ пернен. Тудын шӱкымыж деч вара гына Мамай ял гыч колышым шӱгарлаш луктын кертме. Тыгай чӱдӧ жапат лийын, — ешарыш тудо.

— А ял кундемышкыда мыняр ял пура?

— Латкудыт. Нунын кокласе кужыт – 31 километр,  ялла кӧргӧ – 24 километр. Шеҥше селан 9 уремже гына 7,07 километрыш шуйналтеш. Вот ынде шоналтыза, 55 километрым эре эрыктыман. Лум шуко, куштыжо кок гана, а куштыжо куд ганат шӱкымӧ, — шотленак ончыктыш администраций вуйлатыше.

Туге гынат ик йодышым рашемдыде ыш лий:

— Тора ялыште паша кучалт кертмым умылаш лиеш. А Шеҥшыже – ял кундем рӱдак гын, тыштыже лудшыеҥлан вуй шияш амал лийын мо?

— Нимолан шылташ, ик уремыште варарак эрыктыме. Мый трактористлан радам почеш шӱкаш шӱденам, а тудо… кок­лаште ик уремым коден каен. Вара вес ялыш куснен. Туге гынат тыште мучашлаш кӱлмӧ нерген ик гана веле огыл ушештаренам. Но моло вереат шукташ тыршен, варалан кодымыж дене саде уремыште паша кучалтын, — ӧпкеленрак пелештыш Павел Михайлович.

Но тидат огыл, а лудшын окса нерген ушештарымыже чонышкыжак логале:

— Ны Москва, ны Йошкар-Ола огыл, а район бюджет корным шотыш кондаш ты оксам ойыра. Тенийлан 220 тӱжем теҥгем палемдыме ыле. А ме кызытак лумым шӱкаш гына 238 тӱжем теҥгеаш роскотыш пуренна. Тышечын 139 тӱжемжым Петров лӱмеш ял озанлык артельлан кусарыме, «Нива» ООО-лан 36 тӱжем, индивидуальный предприниматель Кузьмичёвлан 63 тӱжем теҥгем тӱлышашна уло. Яллашке да уремла мучко корным лум деч эрыктыме гын, ынде вӱдшор вашеш гидротехника сооруженийла деке почаш ешартыш роскотыш пурыман. Тыге идалык мучкылан ойырымо да лум шӱкаш кучылт пытарыме оксана икмыняр арня гыч шошо вӱд дене мушкылт кая. Теве мо жалке!..

Шеҥшын эрыктен шындыме уремлаж мучко эртыме годымат администраций вуйлатышын волышо кумылжо, корно тӱрысӧ лум кӱкшакам ончалын, тудынла ыш нӧлталт. Ме гына тудым уждымо гай ончышна. Тынарым шӱкен шындаш мыняр вийым да оксам пышташ кӱлын!.. Но тиде веле огыл Павел Михайловичын чонжым туржын. Туржын весат: мланде почылтмеке, мо кӱшеш корным тӧрлаш, лакылам петыркалаш, а вес теле тӱҥалтыште лум деч эрыкташ?.. Но ты йодышыжым район администрацийыште рашемдаш шонен пыштышна.

Норма деч кок пачаш утларак возын

А тушто мемнам гидромет­службын данныйже дене ӧрыктараш шонен пыштышт. Манаш веле, Морко районышто эртыше телым лум норма деч кок пачаш утларак возын. Так­лан огыл республикын чрезвычайный ситуаций шотышто комиссийжын заседанийыштыже районысо ситуацийым аномальный семын аклыме.

— Тидыже, мутат уке, нелылыкым лукде кертын огыл, — каласыш администраций вуйлатышын икымше алмаштышыже Н.П.Поликарпов. – Тидлан кӧра корным лум деч эрыктыме пашат кок пачаш ешаралтын. Но тыге лийшашым ончылгоч пален кертме огыл. Санденак район бюджетыште корным шотыш кондаш тенийлан, ӱмашсе шагал луман идалыкым шотыш налын, эсогыл тунамсе деч изирак суммым палемдыме. Тунам 2527 тӱжем теҥгем ойырымо гын, тенийлан – 2486 тӱжемым. Адакше лумжо декабрь­ын пытартыш декадыштыже вич декадылык норма наре возын. Корным эрыкташ тунамсе роскотге шотлымаште 16 февральланак 2010 тӱжем теҥгем кучылтмо, а март тӱҥалтышлан – кодшыжымат.

Ты оксам верлаште кузе кучылтмым администраций вуйлатышын икымше алмаштышыже сводка денак радамлен ончыктыш. Морко ола шотан кундемыште да Шале ден Унчо ял кундемлаште тенийлан ойырымо оксам февраль кыдалнак кучылт пытареныт улмаш. Шеҥшын оксаже тунам эше лийын, но кодшыжым пытартыш кугу поран кочкын манаш перна.

Николай Платонович весымат ыш шылте: ончылий ял кундемлам ушымо деч вара нунын чотышт кок пачаш шагалемын, а обслуживатлыме кумдыкышт тунарланак ешаралтын. Тидыжат корным эрыктыме дене кылдалтше нелылыкым луктын, ты шотыштак – Шеҥшыштат. Вет тушко Нуж-Ключ ял кундемым ушымо деч вара эн тора ялыш логалшашлан 18 километрым эртыман. Теве кушто йӧндымылыкшӧ.

— А вес йӧндымылыкшӧ Морко ДРСГУП-ын шканже оза улмым йомдарымыж дене кылдалтын, — ешарыш Н.П.Поликарпов. – Тудо кодшо ий мучаште Медведево ДРСГУП-ын Советский филиалжын участкышкыже савырнен. Санденак йодышым иканаште решатлаш ок лий. Маныт: «Звонитлыза Советскийыш але Медведевыш…» Тыште договорешат кидым огыт пыште, кӱшкӧ колтыман. Счётат тушечак толеш. Туге гынат «Марийскавтодор» мыланна полшен – яллашке корным шӱкаш февральыште Медведево гыч Т-130 тракторым колтен. Но шкат умыледа, мыняр шуко окса каен тышке тракторым кондаш да пашажлан тӱлаш.

— А ончычсо ДРСГУП-ын тракторжо кодын огыл мо? – йоддежат ыш лий.

— Тудын кок тыгай тракторжо уло, но когынекшат тоштемын. Иктыже эре олмыктымаште шоген. Адакше ӱмаште чылан пайдаланыме корнына 240 километр лийын гын, кызыт 310 километр шотлалтеш. Сандене тудо мыланна полшаш огыл, шке корныжым эрыктен ок шукто. Йӧра, районысо предприятий, озанлык да частник-влак кугун полшеныт. Чыла ялыш корным ыштыме, — вашештыш администраций вуйлатышын икымше алмаштышыже.

Но тудын деч эше теве мом пален налме шуын: корным шотыш кондаш тенийлан ойырымо оксам район мучкат тӱрыс кучылт пытарыме, а идалыкше тӱҥалын веле. Кузе лийман? «Ешартыш оксам йодын, правительствыш серышым возымо. Пуат але уке, ойлен ом керт», — лие кӱчык вашмут. Туге гынат ӱшаныме шуэш: олалан веле огыл, ялланат полшаш йӧным муыт. Уке гын яллаште улшо корныжымат йомдараш лиеш.

Юрий Исаков

Снимкылаште: бульдозер пашажым пытарен толеш; П.М.Сидоров шӱкен шындыме корно дене палдара

М.Скобелевын фотожо

Добавить комментарий