«Кӱсле сем курымеш савырен кумылемым»

ойла  Республикысе президент искусство школын  кӱсле дене туныктышыжо, Марий Эл культурын сулло пашаеҥже Елизавета Васютина.

Сем тӱняшке тӱҥалтыш ошкыл

Ожно кӱсле дене мастарын шоктен моштышо ӱдырамашым моткоч жапленыт да пагаленыт. Таче кечынат «кӱсле кыл гай ныжылге кумылет» маныт  марий ӱдырамаш нерген. А Курык марий кундемыште тиде йӱлаже ожсекак виян лийын.

Елизавета Васютина Курык марий район, Аянсола ялеш шочын-кушкын. Тудыжо Микрік кундемыште верланен.

—  Кундемыштына ожсек кӱслем шоктат. Авам, Анастасия Григорьевна, тыгаяк шонымашан лийын: ӱдыр-шамыч кӱслем шоктен моштышт. Шкежат самырыкнек музыкылан шӱмаҥын. Балалайкым шоктен моштен. Кызыт тудо  кандашлу ныл ияш.

Верысе тӱҥалтыш школ деч вара Елизавета Токтарёва (Васютинан ӱдыр фамилийже тыгай лийын) Микрäк кыдалаш школыш тунемаш каен. Тунамсе ик случай эрелан шарнымашеш кодын.

— Микрак школ… Коридор дене ошкылам, — шарналта музыкант. — Кенета моткоч ойыртемалтше семым кольым. Семӱзгарын йӱкшӧ моткоч ныжылгын йоҥга. Класс омсам изин гына почым. Ужам: туныктышо шинча да изи ӱдырым кӱсле дене шокташ туныкта. Тиде Тамара Андреевна Ягельдина лийын. Тудо 1961 ийыште Микрік школышто кӱсле классым почын. Мыйым кӱсле йӱк тунар чот сымыстарен шынден — тудо кечын урокышкат каен омыл, омса воктене  колышт шогенам. А вара шканем каласенам: «Мыят кӱсле дене тыгак сылнын шокташ да ончыкыжо тыгак мастарын туныкташ тӱҥалам».

Эрлашыжым  мый да Фаина Черашова (кызыт Эшмякова фамилий дене палыме) кӱслем шокташ туныктышым кычал кайышна. Шке шонымашнам луктын каласышна.

— Мый кӱсле классышкем йоча-шамычым поген ситаренам, — мане туныктышо Т.А.Ягельдина.

Ме чакнаш шонен онал. Садлан Тамара Андреевна каласыш: «Йӧра, толза. Ик жап  шокташ тунемаш коштын ончыза, а вара ончалына».

Тыге Лиза визымше класс гычак кӱсле дене шокташ тунемаш тӱҥалын.  Кумыл пеш кугу лийын. Ик кечын, мӧҥгыжӧ толмеке, аважлан чонжым почын. «Авай, мылам кӱслен налын пу, мӧҥгыштат шокташ тӱҥалам», — манын.

— Авам мыйын йодмым шотыш налын. 1968 ийыште Йошкар-Олашке толын, семӱзгар мастар Викентий Кашутиным кычал муын да изи кӱслем налын конден. Тыге мый пеш писын шокташ тунем шуынам.  Микрікыште кӱслезе ансамбльыштат шоктенам.

1973 ийыште пеш кугу мероприятий — ялысе художественный самодеятельностьын всесоюзный смотржо — лийын. Эн ондакше Йошкар-Олаште кугу концерт эртен. Режиссёр семын тудым Георгий Викторович Константинов ямдылен. Кажне район гыч эн сай номер-влак пурталтыныт.  Вара зональный конкурс Горький олаште эртаралтын. Ярославль, Чебоксар олала, Иваново, Киров областьла, Татарстан да моло кундем гыч усталык коллектив-влак чумыргеныт. Тушто Микрік кӱслезе-шамыч икымше верым сеҥен налыныт. Тыге Москвашке кумда корно почылтын.  Вараже Союз пӧртын колоннан залыштыже кӱкшӧ мастарлык дене ойыртемалтше, Совет Ушемын тӱрлӧ кундемлаж гыч толшо коллектив-шамычым ойырен налыныт.

— Ме ты тергымашымат эртенна. А всесоюзный смотрын иктешлыше концертше Кремльысе съезд дворецыште эртен, — шарналта Елизавета Ивановна. — Кӱслезе ансамбльыште мый, Фаина Черашова, Анна Романовна Сидушкина, Тамара Андреевна Ягельдина шоктенна. Пеш кугу почёт лийын. А куан кумылна кава йотке шулдыраҥын чоҥештен кӱзен манаш моли.

Шергылт, кӱсле, тӱня кумдыкеш!

1973 ий кеҥежым Елизавета Йошкар-Оласе И.Палантай лӱмеш музыкальный училищын дирижёрско-хоровой отделенийышкыже тунемаш пура. Тушкак Фаина Черашоват тунемаш толын. Училищыштат кӱслезе семын ешартыш квалификацийым налаш    йӧн пуалтын. Музыкальный училищыште кӱсле дене шокташ нуным Анна Романовна Сидушкина туныктен. Ансамбльжат лийын.

Студентка улмыж годымак Елизавета Ивановналан кугу пиал шыргыжалын: Венгрийыш гастроль дене миен толаш. «Марий Эл» кугыжаныш ансамбль дене пырля кӱслезе ансамбльымат налыныт. Будапешт, Сомбатхей да моло олаште пеш шокшын вашлийыныт.

1975 ий эше тыгай событий дене эрелан шарнымашеш кодын: «Марий памаш» фольклор да этнографий ансамбль пелен кӱслезе-влак коллектив чумыралтын.

— «Марий памаш» дене республикысе чыла районыш, яллашке лектеденна. Тунар чот мемнам вученыт. Телымже поранан игечыште автобус лум пургыжеш пижын шинчеш. Кок шагат денат калык вуча. А вара культура пӧртыш пурет, зал гыч эртет — тыйым туге сайын вашлийыт. Кызыт эстрада шӱдыр-шамычым тыге аклат. Тунам мемнамат тыгак вученыт.

«Марий памашын» репертуарже мурымашлан, куштымашлан поян лийын. Концерт тыгак шӱвыр, тӱмыр, шиялтыш, кӱсле сем дене сӧрастаралтын. Калык- лан чылажат моткоч келшен. Ты коллектив дене моткоч уста специалист-шамыч: балетмейстер, Российын сулло артисткыже Надежда Прокопьевна Дружинина, хормейстер, композитор Виктор Петрович Данилов — пашам ыштеныт. «Марий памаш» марий калыкын культурыжым, йӱлажым сем, куштымаш, муро гоч сайын почын пуэн. Таче кечынат тиде поро йӱла огеш мондалт.

Музыкальный училищым тунем лекмеке, Елизавета Ивановнам 1978 ийыште Йошкар-Оласе музыкально-художественный школ-интернатыш пашаш налыныт. Тидыжлан адакат Т.А.Ягельдиналан таум каласыман. 1976 ийыште Тамара Андреевна Йошкар-Олашке толын. Школ-интернатыште кӱсле классым почын, пашам ышташ тӱҥалын. Кӱслезе-влак ансамбльым чумырен. Тудын темлымыж почешак ончычсо тунемшыжым, кӱслезым, тышкак, школ-интернатышкак, пашаш налыныт.

1978 ийыште эше ик гана кугу пиал шыргыжалын — «Марий памаш» ансамбль Голландийыш гастроль дене каен. Кӱслезе-влакат тушко миеныт.

Школ-интернатыште туныкташ тӱҥалмеке, Е.Васютина, паша деч кӱрылтде, Марий пединститутын исторический факультетыштыже тунемын, кӱшыл образованийым налын.

Ынде кумло кум ий чоло чапланыше школ-интернатыште туныкта. Мыняр кӱслезым ямдылен лукмо!

«Кӱсле» ансамбль — калыкнан чапше

Школ-интернат пеленсе «Кӱсле» ансамбль — Елизавета Ивановнан илышыштыже   посна лаштык. Тиде коллективымат Россий искусствын сулло деятельже Т.А.Ягельдина чумырен. Елизавета Ивановна дене коктын кӱслезе ансамбльын пашажым ворандарен толыт.

Мыняр конкурсышто ты коллектив сеҥышыш лектын, лауреат лӱмым сеҥен налын — шотленат от пытаре.

1991 ийыште Венгрийыште, 1995 ийыште Эстонийыште, 1996 ийыште Финляндийыште мастарлыкым ончыктеныт. 1992 ийыштак образцовый коллектив лӱмым пуэныт.

— 1995 ийыште ме Москваште, Кремльыште, лийынна. Тушто Российын тунамсе президентше Борис Николаевич Ельцин дене вашлийме. Тиде тыге лийын: Кремльыште «Идалыкын туныктышыжо» конкурсышто сеҥыше-влак дене вашлиймашым эртараш палемденыт. Мемнам муро сем дене саламлаш ӱжыныт. Тудо кечын Кремльысе съезд дворецыш ондакрак толна. Кремльын комендантше мыланна экскурсийым эртарен. Тусо чыла залым ужынна. Кушто президент награда-влакым кучыкта,  кушто присягым приниматла — чыла ончыктеныт. А кечывал деч вара наградым кучыктымо церемоний тӱҥале. Борис Николаевич Ельцин пурыш. Ме марий калык муро сем-влакым, тыгак «Коробейники» руш калык семым йоҥгалтарышна.  Борис Николаевичлан марий кӱсле да флейта йӱк моткоч келшен. «Хорошо, молодцы. Спасибо вашим учителям», — мане кӱслезына-влаклан. Вара мемнан дене пырля фотографироватлалте. Кугу капан, кӧргӧ виян — лач тыгай айдеме семын Борис Николаевич Ельцин шарнымашеш кодын.

Чаманаш логалеш,  фотографийым мыланна колтен огытыл.

1995 ийыштак «Кӱсле» образцовый ансамбльын музыкантше-шамыч Петрозаводскыш миеныт.  Тушто «Кантеле» икымше тӱнямбал фестиваль эртаралтын.  Марий коллективнан кажне участникшылан именной дипломым кучыктеныт. Лач «Кӱсле» ансамбльымак гына тыге палемденыт.

Ансамбль репертуарым чумырымо годым кум йӧным кучылтеш. Шкеак шоктен мурат, тыгак флейта дене пырля семым йоҥгалтарат, эше инструментальный сем-влакым шоктат.

Ты ансамбль дене уста музыкант, Российын сулло артистше  Виталий Шапкин ятыр ий кылым кучен, флейтым шоктен. Москвашкат, Эстонийышкат  пырля миен коштын, марий семым устан шоктымыж дене сылнештарен. «Кӱсле» 1998 ийыште Москваште кылан семӱзгар дене шоктышо-влакын тӱнямбал конкурсыштышт икымше верым, 2004 ийыште Москваштак шуко кылан национальный семӱзгар дене шоктышо-влакын  В.Городовская лӱмеш тӱнямбал конкурсыштышт кокымшо степенян диплом дене палемдалтын.

— Пешак поро шарнымашым коден Москвашке  «Дети России — Святейшему Патриарху Алексию II» пайремыш мийымына. Христос-Утарыше храмыште черке собор залыште шоктенна. Пӧлекым, грамотым кучыктеныт, — шарналта Е.И.Васютина. — Кок гана тыгай пайремыште лийме. Кокымшо ганаже 2007 ийыште Москон да пӱтынь Русьын патриархше Алексий II шкежак мемнан дене вашлийын, саламлен.

2007 ийыште Угарманыште  М.Ф.Рожков лӱмеш тӱнямбал конкурсыш мийымеке, кумшо степенян диплом дене пӧртылыныт.

Кодшо ийын Чебоксарыште шуко кылан калык семӱзгар дене шоктышо-влакын «Гуслей перезвон чудесный» регион кокласе конкурсыштышт икымше степенян диплом ден лауреат лӱмым сеҥен налыныт.

— Ӱмаштак Санкт-Петербургыш мийымына нергенат ойлынем.  «В гусли бияше, Русь прославляше» концертыште шоктенна, — чонжым почеш музыкант-туныктышо. — Тушто IV тӱнямбал хор фестиваль эртен. Саламлымашым Российын президентше Дмитрий Медведев, Санкт-Петербургын губернаторжо Валентина Матвиенко колтеныт. Туштат марий сем кажнын кумылжым савырен. Кӱслезе-шамычын шоктымым туге чот тӱткын колыштыныт, а сем мучашлалтмеке, «браво!!!» йӱк мӱндыркӧ шергылтын.

Кӱслезын илышыже И.Палантай лӱмеш культура да искусство колледж денат кылдалтын. Елизавета Ивановна тушто 15 ий  пашам ыштен,  шагал огыл самырык ӱдырым кӱсле дене шокташ туныктен. Тусо «Акпарс» кӱслезе ансамбльже дене шуко конкурслаште таҥасеныт, лауреат радамыш логалыныт. Тушто пашажым колледжыште ончычсо тунемшыже Марина Эльтемерова умбакыже шуя.

Чылажат — кӱслелан кӧра

— Кӱсле — марий калыкын кугу поянлыкше. Тӱнямбалне кугу чапым налын, — мане Елизавета Ивановна. — Йот элыште кӱсле йӱкым колын, шулен колыштыт. Кугешнен,  куанен,  рӱжге совым кырат. Венгрийыштат, Голландийыштат, Финляндийыштат, Эстонийыштат лийме годым тидым шижынам.

Моткочак сай, ме, марий-шамыч, кӱсленам, кугезе семӱзгарнам, арален коденна. Татар, чуваш-шамыч ты шотышто але тӱҥалтыш ошкылым веле ыштат. Мый тыге манам: марий кӱслем чапландарымаште моткоч кугу пашам Павел Степанович Тойдемар, Анна Романовна Сидушкина, Тамара Андреевна Ягельдина шуктеныт. А ме нунын пашаштым умбакыже шуена.

Тамара Андреевналан, поро туныктышемлан, мылам сылнылык тӱняш корным почаш полшымыжлан, усталыкым шуарымыжлан тачат тауштем. Тачат тудын дене пырля икоян улына, пырля пашам ыштена, марий кӱсле дене куанен, кугешнен илена.

14 мартыште Е.И.Васютина лӱмгечыжым палемдыш. Тудлан — 55 ий. Ме ты юбилей дене тудым шокшын саламлена. Пӱтынь илыш — усталык тӱняште. Пӱтынь илыш сылнылык дене тӱрлалтын. Чонлан тиде — кугу пиал.

Юрий ГРИГОРЬЕВ

(Фотом туныктышо-музыкантын еш альбомжо гыч налме.)

Добавить комментарий